In-depth assessment of energy transition policies: a comparative study between Proinfa (Ceará, Brazil) and Law 8/2009 (Galicia, Spain

Authors

  • Nicole Stephanie Florentino de Sousa Carvalho Master’s degree in Public Policy Evaluation; PhD student in a cotutelle programme, Programa de Pós-Graduação em Desenvolvimento e Meio Ambiente, Universidade Federal do Ceará, Fortaleza, CE, Brazil; and PhD. Programme in Economics and Business, Universidade de Santiago de Compostela, Galicia, Spain https://orcid.org/0000-0002-2779-4969
  • Rosa Maria Regueiro-Ferreira PhD in Applied Economics, rofessor, Spanish Association for Critical Economics, Universidade de Santiago de Compostela, Galicia, Spain https://orcid.org/0000-0002-4048-7824
  • Gil Célio de Castro Cardoso PhD in Social and in Economics, Researcher/Professor, Departamento de Estudos Interdisciplinares, Centro de Ciências Agrárias, Universidade Federal do Ceará, Fortaleza, CE, Brazil E-mail: gil.celio@ufc.br https://orcid.org/0000-0002-0264-995X

DOI:

https://doi.org/10.18472/SustDeb.v17n1.2026.60521

Keywords:

Wind Energy, Public Policy Evaluation, Energy Justice, Ceará/Brazil, Galicia/Spain

Abstract

This article aims to conduct an in-depth comparative assessment of Incentive Programme for Alternative Sources of Electricity (Proinfa/Brazil) (with a focus on the implementation of the policy in Ceará) and the Galician Wind Energy Law (Law 8/2009), examining the extent to which these policy instruments have succeeded in reconciling sectoral expansion, territorial governance, and procedural and distributive justice. The analysis is grounded in the framework of in-depth public policy evaluation proposed by Rodrigues (2008) and adopts a qualitative and documentary approach to investigate the institutional trajectories and distributive impacts. The results indicate that, although both instruments have been effective in expanding installed capacity, significant distributive paradoxes remain. In Ceará, fragmented governance has intensified land conflicts in coastal areas, whereas in Galicia, centralised planning has resulted in high levels of litigation. The study concludes that the maturity of wind energy policy depends on moving beyond investment security to consolidate effective mechanisms for procedural justice and the democratisation of benefits.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biographies

Nicole Stephanie Florentino de Sousa Carvalho, Master’s degree in Public Policy Evaluation; PhD student in a cotutelle programme, Programa de Pós-Graduação em Desenvolvimento e Meio Ambiente, Universidade Federal do Ceará, Fortaleza, CE, Brazil; and PhD. Programme in Economics and Business, Universidade de Santiago de Compostela, Galicia, Spain

PhD student in a cotutelle programme in Development and Environment (PRODEMA) at the Federal University of Ceará (UFC) and in Economics (Economics and Business) at the University of Santiago de Compostela (USC), Spain. Master’s degree in Public Policy Evaluation (PPGAPP) from UFC. Specialist in Creative Economy, Culture and Innovation. Bachelor’s degree in Economics from UFC. Former Temporary Lecturer in the Department of Agricultural Economics at the Federal University of Ceará (2020–2022). Researcher and member of the Laboratory of Advanced Studies in Sustainable Regional Development (LEADERS/UFC) and the research group Tourism, Economy and Sustainability (GTES), State University of Ceará (UECE).

Rosa Maria Regueiro-Ferreira, PhD in Applied Economics, rofessor, Spanish Association for Critical Economics, Universidade de Santiago de Compostela, Galicia, Spain

PhD in Applied Economics from the University of Santiago de Compostela and Master’s degree in International Sectoral Economics from the same institution. Full Professor of Economics and specialist in energy economics and sustainability. Member of the board of the Spanish Association for Critical Economics. Has participated in research projects on energy and the environment, the application of satellite accounts, and the evaluation of intangible assets, as well as developing significant work in consultancy and teaching in both public and private institutions.

 

Gil Célio de Castro Cardoso, PhD in Social and in Economics, Researcher/Professor, Departamento de Estudos Interdisciplinares, Centro de Ciências Agrárias, Universidade Federal do Ceará, Fortaleza, CE, Brazil E-mail: gil.celio@ufc.br

Holds a Bachelor’s degree in Economics from the Federal University of Ceará (1997) and in Social Sciences from the State University of Ceará (2025). Specialist in Strategy and Business Management from the State University of Ceará (2000) and in Public Policy Management and Evaluation from the University Research Institute of Rio de Janeiro (2025). Holds a Master’s degree in Education (Popular Education) from the Federal University of Paraíba (2000) and in Economics (Economic Development and Public Policy) from the Autonomous University of Madrid (2013). PhD in Social Sciences (Regional Development) from the Federal University of Rio Grande do Norte (2005) and in Economics (Economics and Business) from the Autonomous University of Madrid (2020). Completed postdoctoral research at the Institut des Hautes Études de l'Amérique Latine, Université Paris III – Sorbonne Nouvelle (2007–2008), at the Centre for Sustainable Development, University of Brasília (2008–2009), at the Institute for Development of Galicia, University of Santiago de Compostela (2022–2023), and at the Faculty of Economics, University of A Coruña (2023). Currently Full Professor at the Federal University of Ceará.

References

AGÊNCIA NACIONAL DE ENERGIA ELÉTRICA (ANEEL). Resolução Normativa nº 65, de 25 de maio de 2004. Estabelece energia assegurada de PCH e energia de referência de usinas eólicas e biomassa (Proinfa). Brasília, DF:

Aneel, 2004.

AGÊNCIA NACIONAL DE ENERGIA ELÉTRICA (ANEEL). Resolução Homologatória nº 3.422, de 3 de dezembro de 2024. Estabelece as quotas de custeio e as de energia elétrica referentes ao Programa de Incentivo às Fontes Alternativas de Energia Elétrica – Proinfa. Brasília, DF: Aneel, 2024.

ARAÚJO, M. G. de; WILLCOX, L. Financiamento de projetos de energia eólica no Brasil (2004-2016). BNDES Setorial, Rio de Janeiro, n. 47, p. 53-103, 2018.

AXENCIA TRIBUTARIA DE GALICIA (ATRIGA). Canon eólico: información do tributo. Santiago de Compostela: Atriga, 2025. Available at: https://www.atriga.gal/es_ES/informacion-tributaria/tributos/canon-eolico/informacion-dotributo. Access at: 1 out. 2025.

BRASIL. Decreto nº 2.655, de 2 de julho de 1998. Regulamenta o Mercado Atacadista de Energia - MAE e estabelece regras associadas à organização e atuação do ONS. Brasília, DF: Presidência da República, 1998b.

BRASIL. Decreto nº 5.025, de 30 de março de 2004. Regulamenta o art. 3º da Lei nº 10.438, de 26 de abril de 2002, que institui o Programa de Incentivo às Fontes Alternativas de Energia Elétrica (Proinfa). Brasília, DF:

Presidência da República, 2004b.

BRASIL. Lei nº 9.074, de 7 de julho de 1995. Estabelece normas para outorga e prorrogações das concessões e permissões de serviços públicos de energia elétrica e dá outras providências. Brasília, DF: Presidência da

República, 1995.

BRASIL. Lei nº 9.427, de 26 de dezembro de 1996. Institui a Agência Nacional de Energia Elétrica - Aneel e dá outras providências. Brasília, DF: Presidência da República, 1996.

BRASIL. Lei nº 10.438, de 26 de abril de 2002. Dispõe sobre a expansão da oferta de energia elétrica, cria o Programa de Incentivo às Fontes Alternativas de Energia Elétrica (Proinfa) e a Conta de Desenvolvimento

Energético (CDE). Brasília, DF: Presidência da República, 2002a.

BRASIL. Lei nº 10.762, de 11 de novembro de 2003. Altera a Lei nº 10.438, de 26 de abril de 2002. Brasília, DF: Presidência da República, 2003.

BRASIL. Lei nº 10.848, de 15 de março de 2004. Dispõe sobre a comercialização de energia elétrica (Novo Modelo). Brasília, DF: Presidência da República, 2004a.

CEARÁ (Estado). Conselho Estadual do Meio Ambiente. Resolução nº 07, de 6 de setembro de 2018. Dispõe sobre procedimentos e critérios para o licenciamento ambiental de empreendimentos eólicos no estado do Ceará.

Fortaleza: Semace, 2018b.

CHACÓN, J. L.; FROLOVA, M. Public perception and participation towards biogas plants in wastewater treatment facilities: study cases in southern Spain. Cuadernos Geográficos, v. 63, n. 2, p. 149-169, 2024.

CHAVES, A. C.; AZEVEDO, J. H.; FERNANDES, G. Perspectivas da energia eólica no contexto da transição energética e da economia do hidrogênio. Rio de Janeiro: GESEL/UFRJ, 2023.

CONSELHO NACIONAL DO MEIO AMBIENTE (CONAMA). Resolução nº 462, de 24 de julho de 2014. Estabelece procedimentos para o licenciamento ambiental de empreendimentos eólicos terrestres. Brasília, DF: Conama,

2014.

DE LA JUSTICIA, J. R. Información pública: plazos y orden de informes en proyectos eólicos. [S. l.]: Delajusticia. com, 2024. Blog. Available at: https://delajusticia.com. Access at: 1 out. 2025.

DINIZ, T. B. Expansão da indústria de geração eólica no Brasil: uma análise à luz da nova economia das instituições. Planejamento e Políticas Públicas, Brasília, DF, n. 50, p. 233-248, 2018.

ESPANHA. Ley 27/2006, de 18 de julio, por la que se regulan los derechos de acceso a la información, de participación pública y de acceso a la justicia en materia de medio ambiente. Boletín Oficial del Estado: sección

1, Madrid, 19 jul. 2006.

ESPANHA. Ley 8/2009, de 22 de diciembre, por la que se regula el aprovechamiento eólico en Galicia y se crean el canon eólico y el Fondo de Compensación Ambiental. Boletín Oficial del Estado: sección 1, Madrid, 22 dez. 2009

ESPANHA. Ley 21/2013, de 9 de diciembre, de evaluación ambiental. Boletín Oficial del Estado: sección 1, Madrid, 11 dez. 2013.

ESPANHA. Real Decreto 661/2007, de 25 de mayo, por el que se regula la actividad de producción de energía eléctrica en régimen especial. Boletín Oficial del Estado: sección 1, Madrid, 26 maio 2007.

EUROPA PRESS. Galicia recauda casi 690 millones en 2024, un 9% más... (desglose de tributos propios). Galicia Press, [S. l.], 10 jul. 2025. Available at: https://www.galiciapress.es/articulo/economia/2025-07-10/5361429-galicia-recauda-casi-690-millones-2024-9-afloracion-100-millones-lucha-contra-fraude. Access at: 1 out. 2025.

FRANTÁL, B.; FROLOVA, M.; LIÑÁN-CHACÓN, J. Conceptualizing the patterns of land use conflicts in wind energy development: towards a typology and implications for practice. Energy Research & Social Science, v. 95, 2023.

DOI: https://doi.org/10.1016/j.erss.2022.102907.

GORAYEB, A.; BRANNSTROM, C. Licenciamento ambiental e oposição social à energia eólica: estudo de caso no litoral do Ceará. Revista de Geografia, Recife, v. 37, n. 3, p. 423-442, 2020.

HEFFRON, R. J.; DE FONTENELLE, L. (ed.). The Power of Energy Justice & the Social Contract. Cham: Springer, 2024.

INSTITUTO ENERXÉTICO DE GALICIA (INEGA). Modificación del Plan Sectorial Eólico de Galicia. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, 2007.

INTERNATIONAL ENERGY AGENCY (IEA). Programme of Incentives for Alternative Electricity Sources (Proinfa). In: IEA. Policies Database. Paris: IEA, 2024. Available at: https://www.iea.org/policies/4019-programme-ofincentives-for-alternative-electricity-sources-programa-de-incentivo-a-fontes-alternativas-de-energia-eletricaproinfa. Access at: 14 ago. 2025.

KELMAN, J. (coord.). Relatório da Comissão de Análise do Sistema Hidrotérmico de Energia Elétrica. Brasília, DF: [s. n.], 2001.

LA VOZ DE GALICIA. El canon eólico gravará la altura de los molinos para no perder recaudación. La Voz de Galicia, [S. l.], 26 out. 2024. Available at: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/economia/2024/10/26/canon-eolicogravara-altura-molinos-perder-recaudacion/0003_202410G26P30991.htm. Access at: 1 out. 2025.

LEITE, N. S. Justiça processual e respostas de comunidades tradicionais à implantação de parques eólicos no litoral oeste do Ceará, Brasil. Boletim Goiano de Geografia, Goiânia, v. 42, e69801, 2022.

LIMA, J. A. G. Conflitos e danos socioambientais da produção de energia eólica na Comunidade do Cumbe, Aracati, Ceará, Brasil. GeoUECE, Fortaleza, v. 13, n. 25, e12797, 2024.

LOUREIRO, F. E.; FREITAS, G. K.; FERREIRA, E. R. Estudos geomorfológicos e suscetibilidade em dunas do litoral cearense. Revista da Casa da Geografia de Sobral, Sobral, v. 17, n. 2, 2015.

MENDES, E. D.; COLLAÇO, F. M. A. Justiça Distributiva em Conflitos de Energia Eólica: análise de decisões judiciais sobre impactos de parques no Ceará. Direito Público, [S. l.], v. 21, n. 111, 2024.

MORA RUIZ, M. La suficiencia de la información pública y los plazos en proyectos eólicos: últimas resoluciones del TS y TSXG. Actualidad Jurídica Ambiental, [S. l.], 2025. Available at: https://www.actualidadjuridicaambiental.com. Access at: 1 out. 2025.

PAULINO, S. R. et al. Conflitos socioambientais e a implantação de parques eólicos no Nordeste brasileiro. Sustainability in Debate, [S. l.], v. 14, n. 3, p. 21–51, 2023. DOI: 10.18472/SustDeb.v14n3.2023.50468.

PAZ ALDREY, L.; CORTÉS VÁZQUEZ, J. A. Transición energética y crisis rural. La conflictividad social del “boom eólico” en Galicia. Gazeta de Antropología, v. 40, n. 2, art. 07, 2024.

PEREIRA, A. L. F. F. Análise dos procedimentos de licenciamento ambiental no Ceará. Revista Científica da Uva, Sobral, v. 9, n. 2, 2022.

PREUSS, S. L. da C. Proposta de um guia de boas práticas para a avaliação de impacto ambiental de parques eólicos na zona costeira do Ceará. 2020. 204 f. Tese (Doutorado em Engenharia Civil) – Universidade Federal do Ceará, Fortaleza, 2020.

RED ELÉCTRICA DE ESPAÑA (REE). Informe del Sistema Eléctrico Español 2008. Madrid: REE, 2009.

RED ELÉCTRICA DE ESPAÑA (REE). Galicia, en la vanguardia de la transición energética en Europa (dados 2024). Madrid: REE, 18 mar. 2025. Nota de imprensa.

REGUEIRO-FERREIRA, R. M.; CADAVAL-SAMPEDRO, M. Renewable energy taxes and environmental impacts: a critical reflection from the wind tax in Spain. Energy & Environment, v. 34, n. 5, p. 1722-1744, 2023.

REGUEIRO-FERREIRA, R. M.; DOLDÁN-GARCÍA, X. R. Política sectorial da enerxía eólica en Galicia: participación social e comparación internacional. Revista Galega de Economía, v. 19, n. 1, p. 129-156, 2010.

REGUEIRO-FERREIRA, R. M.; DOLDÁN GARCÍA, X. R. The network of dominant owners of wind development in Galicia (Spain) (1995-2017): an approach using power structure analysis. Energies, v. 13, n. 22, 6080, 2020.

RODRIGUES, L. C. Propostas para uma avaliação em profundidade de políticas públicas sociais. Aval: Revista Avaliação de Políticas Públicas, Fortaleza, ano 1, v. 1, n. 1, p. 7-15, 2008.

ROMERO, J. España inacabada: organización territorial del Estado, autonomía política y reconocimiento de la diversidad nacional. Documents d’Anàlisi Geogràfica, v. 58, n. 1, p. 13-49, 2012.

ROMERO, J.; FARINÓS, J. Redescubriendo la gobernanza más allá del buen gobierno: democracia como base, desarrollo territorial como resultado. Boletín de la Asociación de Geógrafos Españoles, n. 56, p. 295-319, 2011.

SAMPAIO, M. A. S.; COSTA, E. M.; IRFFI, G. Uma nota sobre a implementação de parques eólicos na região Nordeste do Brasil e seus impactos sobre a cota-parte do ICMS municipal. Revista Brasileira de Economia, Rio de

Janeiro, v. 78, n. 4, 2025.

SILVA, L. N. A.; ROJAS-PINILLA, H. Contexto institucional da energia eólica e impactos em comunidades tradicionais na zona costeira do Nordeste do Brasil, 2000-2020. Mercator, Fortaleza, v. 22, e22016, 2023.

SOBRINHO, M. da S.; SANTOS, M. L. B. dos. Licenciamento ambiental de energias renováveis no Ceará. Research, Society and Development, Itajubá, v. 11, n. 14, e150111435487, 2022.

SOUSA, H. V. C. M.; MOURA, F. J. M.; SOUZA, A. C. D. Proposições de gestão ambiental na zona costeira de Icaraí de Amontada (CE), Nordeste, Brasil. Revista do Departamento de Geografia (USP), v. 43, e189549, 2023.

TOLMASQUIM, M. T. Perspectivas e planejamento do setor energético no Brasil. Estudos Avançados, v. 26, n. 74, p. 247-260, 2012

TORRES JÚNIOR, P. Avaliação da efetividade da política de geração de energia eólica do Ceará no fomento ao desenvolvimento sustentável e seus reflexos nas comunidades pesqueiras. 2021. 238 f. Dissertação (Mestrado

em Avaliação de Políticas Públicas) – Universidade Federal do Ceará, Fortaleza, 2021.

TRIBUNAL DE JUSTIÇA DA UNIÃO EUROPEIA. Processo C-461/24. Acórdão de 1º de agosto de 2025. Asociación Autonómica Ambiental e Cultural Petón do Lobo v. Dirección Xeral de Planificación Enerxética e Recursos

Naturais, Eurus Desarrollos Renovables SLU. Luxemburgo: TJUE, 2025. Available at: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=303019&doclang=ES. Access at: 6 set. 2025.

TRIBUNAL SUPREMO (Espanha). Sentença STS 1188/2025. Processo ECLI:ES:TS:2025:1188. Recurso contra o acuerdo que autorizava o parque eólico de Campelo. Madrid: Consejo General del Poder Judicial, 21 mar. 2025.

UNIÃO EUROPEIA. Diretiva 2001/77/CE do Parlamento Europeu e do Conselho, de 27 de setembro de 2001, relativa à promoção da eletricidade produzida a partir de fontes de energia renováveis no mercado interno da

eletricidade. Jornal Oficial da União Europeia: L 283, Luxemburgo, p. 33-40, 27 out. 2001.

VALLE, B. et al. The design and application of a regional management model to set up wind farms and the adaptation to climate change effects – Case of La Coruña (Galicia, Northwest of Spain). Land, v. 13, n. 12, 2201,

2024.

VELOSO, P. et al. Entre o vento e o cofre: como os parques eólicos afetam a arrecadação dos municípios nordestinos. In: ENCONTRO DA ANPEC - NORDESTE, 47., 2025. Anais [...]. [S. l.]: Anpec, 2025.

XUNTA DE GALICIA. Acordo do 5 de decembro de 1997, do Consello da Xunta de Galicia, polo que se aproba definitivamente o Plan Eólico de Galicia como proxecto sectorial de incidencia supramunicipal. Diario Oficial de

Galicia, Santiago de Compostela, n. 241, 15 dez. 1997.

XUNTA DE GALICIA. Orde de 29 de marzo de 2010 pola que se abre convocatoria pública para a selección de novos parques eólicos (até 2.325 MW). Diario Oficial de Galicia, Santiago de Compostela, 31 mar. 2010.

XUNTA DE GALICIA. Rueda anuncia que la Xunta inicia la tramitación del nuevo Plan sectorial eólico y pondrá en marcha dos mesas de trabajo con los agentes sociales y con el sector. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia,

20 jan. 2025a. Nota de imprensa.

Published

2026-04-30

How to Cite

Carvalho, N. S. F. de S., Regueiro-Ferreira, R. M., & Cardoso, G. C. de C. (2026). In-depth assessment of energy transition policies: a comparative study between Proinfa (Ceará, Brazil) and Law 8/2009 (Galicia, Spain. Sustainability in Debate, 17(1), 28–57. https://doi.org/10.18472/SustDeb.v17n1.2026.60521

Most read articles by the same author(s)

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.